Na scenie udany występ często zależy od swobody ruchu. Mało kto chce śpiewać, tańczyć czy grać solo, będąc „uwiązanym kablem” – szczególnie na dużej scenie wśród publiczności. Do bezprzewodowej transmisji sygnału potrzebny jest system bezprzewodowy lub łącze radiowe. Poniżej znajdziesz przegląd najpopularniejszych rozwiązań oraz praktyczne wskazówki, na co zwrócić uwagę przy zakupie.
Bezprzewodowe mikrofony ręczne nie są zarezerwowane wyłącznie dla wielkich tras koncertowych. Również przy prezentacjach, wywiadach, uroczystościach rodzinnych czy moderacjach na żywo brak kabli zwiększa komfort, zwłaszcza gdy mikrofon krąży pośród publiczności. Podobnie jak inne systemy RF, system z mikrofonem ręcznym składa się z nadajnika i odbiornika, które przesyłają sygnał drogą radiową.
Kluczowe znaczenie ma stabilna transmisja, właściwy dobór częstotliwości oraz wiarygodny wskaźnik stanu baterii, aby uniknąć nagłej utraty sygnału. Nowoczesne systemy potrafią skanować pasma bezlicencyjne w poszukiwaniu najmniej zakłóconych kanałów. Gdy mikrofon nie jest używany, warto wyłączyć nadajnik, by wydłużyć czas pracy. Przy kilku równoległych torach bezprzewodowych odbiorniki są często montowane w racku 19", a złącza do miksera znajdują się zazwyczaj z tyłu.
Kompaktowy zestaw ręczny do wokalu i mowy: AKG WMS 40 Mini Vocal / ISM 1.
Częstotliwości bezlicencyjne i licencjonowane w Niemczech
W Niemczech precyzyjnie określono, które pasma częstotliwości można wykorzystywać bez zezwolenia, a które wymagają rejestracji i przydziału. Choć producenci dostosowują swoje systemy do tych zasad, warto to zweryfikować przed zakupem – zwłaszcza w przypadku starszych urządzeń (sprzed 2016 roku), których pasma zostały częściowo przeznaczone na usługi LTE lub DVB-T. W pasmach bezlicencyjnych ryzyko zakłóceń jest z reguły wyższe niż w pasmach koordynowanych. System obsługujący obie opcje może być więc rozsądną inwestycją. Rejestracja odbywa się w Bundesnetzagentur i wiąże się z opłatą początkową oraz rocznymi kosztami za nadajnik.
W systemach nagłownych nadajnik nie jest mikrofonem ręcznym, lecz bodypackiem połączonym z małym mikrofonem na pałąku zakładanym na głowę. Przy zakupie zwróć uwagę, aby pałąk dobrze dopasowywał się do głowy i był wygodny również podczas dłuższego użytkowania. Bodypack zazwyczaj przypina się do paska lub chowa do kieszeni.
Systemy nagłowne stosuje się wszędzie tam, gdzie potrzebna jest maksymalna swoboda ruchu – na przykład podczas zajęć fitness, wykładów, w teatrze czy w musicalach.
System headset zapewniający pełną swobodę ruchu: AKG WMS 40 Mini Earmic Set.
Systemy lavalier (mikrofony przypinane) stosuje się, gdy głównym celem jest rejestracja mowy, a z powodów wizerunkowych nie chce się korzystać z mikrofonów ręcznych lub widocznych headsetów. Także tutaj stosuje się zewnętrzny nadajnik typu bodypack połączony z mikrofonem za pomocą przewodu.
Mikrofony lavalier są chętnie wykorzystywane w telewizji, na scenie i podczas konferencji, ponieważ prawie nie ograniczają gestykulacji i ruchów, a przy tym mogą być noszone bardzo dyskretnie.
Do prezentacji i moderacji: AKG PW 45 Presenter Set (bodypack + odbiornik + lavalier).
To, co pomaga wokalistom, jest równie korzystne dla instrumentalistów: na większych scenach wielu muzyków chce podczas solówek podejść do publiczności lub swobodnie poruszać się po scenie. Z myślą o tym powstały systemy bezprzewodowe do instrumentów, które zachowują się jak klasyczny kabel instrumentalny lub oferują odbiornik integrujący się z pedalboardem – czasem wraz z tunerem. Do instrumentów z wyjściem jack dostępne są także kompaktowe nadajniki wpinane bezpośrednio w gniazdo.
Monitoring douszny (in-ear)
Systemy bezprzewodowe są stosowane także w monitoringu dousznym, lecz w odwrotnym kierunku: sygnał z miksera trafia do muzyka. Zamiast nadajnika muzyk nosi wówczas odbiornik typu bodypack. W praktyce często zdarza się, że jedna osoba ma jednocześnie przy pasku nadajnik (do instrumentu/mikrofonu) i odbiornik (do in-ear).
Oprócz rodzaju systemu kluczowe jest pasmo częstotliwości, w którym pracuje urządzenie. W zastosowaniach hobbystycznych często sięga się po pasma bezlicencyjne, natomiast profesjonalne produkcje z wieloma równoległymi torami zwykle korzystają z częstotliwości przydzielonych i koordynowanych. Osoby występujące w różnych krajach powinny wcześniej sprawdzić lokalne przepisy.
Istotne są też zasięg (w zależności od systemu nawet do ok. 100 metrów) oraz parametry akumulatorów i baterii: oprócz czasu pracy liczy się również czas ładowania, aby wszystkie systemy były gotowe na początek koncertu.
Pasmo częstotliwości to określony zakres w widmie fal radiowych. Każde pasmo ma dolną i górną granicę i może – zależnie od przepisów – być przeznaczone do użytku bezlicencyjnego, współdzielonego lub licencjonowanego.
W Polsce wykorzystanie mikrofonów bezprzewodowych regulują krajowe przepisy telekomunikacyjne. Istnieją pasma do ogólnego użytku bez licencji oraz zakresy przeznaczone lub koordynowane do zastosowań profesjonalnych. Dostępne pasma należy zawsze sprawdzić w aktualnych regulacjach.
Do prostych zastosowań wystarczają zwykle pasma bezlicencyjne; dla produkcji złożonych lub o krytycznym znaczeniu zaleca się korzystanie z przydzielonych częstotliwości i profesjonalnego planowania.
Tak. Niektóre fragmenty widma są zarezerwowane m.in. dla sieci komórkowych, służb ratunkowych lub innych użytkowników priorytetowych i nie mogą być wykorzystywane przez mikrofony bezprzewodowe. Ponieważ plan częstotliwości może się zmieniać, przed zakupem lub uruchomieniem sprzętu warto sprawdzić aktualne informacje urzędowe.
VHF (Very High Frequency) oferuje dobry zasięg i niezłą penetrację ścian, ale mniej dostępnych kanałów.
UHF (Ultra High Frequency) pozwala uruchomić więcej kanałów jednocześnie i dlatego jest najczęściej wybierany w produkcjach profesjonalnych – oczywiście w obrębie dopuszczonych pasm.
W Europie wyznaczono kilka tzw. pasm krótkiego zasięgu przeznaczonych do prostych zastosowań bezprzewodowych, takich jak prezentacje, próby czy mniejsze eventy. W instalacjach z wieloma kanałami profesjonaliści najczęściej korzystają z koordynowanych i – w razie potrzeby – licencjonowanych częstotliwości.
Pasma licencjonowane są szczególnie przydatne, gdy wymaganych jest wiele kanałów równoległych lub potrzebna jest maksymalna niezawodność – na przykład w teatrach, podczas tras koncertowych, festiwali czy w produkcjach broadcastowych.
Należy ocenić środowisko RF (ilość zakłóceń), konstrukcję budynku, obecność sieci Wi-Fi i komórkowych, a także możliwości skanowania i synchronizacji oferowane przez system. W „gęstym” środowisku radiowym dobra strategia częstotliwościowa jest kluczowa.
To zależy od pasma częstotliwości, szerokości kanału poszczególnych systemów i poziomu szumów w eterze. Profesjonalne systemy UHF z odpowiednią koordynacją umożliwiają znacznie więcej kanałów równoległych niż proste rozwiązania dla początkujących.
Na scenie najczęściej wykorzystuje się wyjścia XLR i jack. Przydatne są również przełączane poziomy Mic/Line, solidny montaż rackowy oraz czytelne wskaźniki (RF/AF, bateria, kanał).
Niezawodny czas pracy z wyraźnym wskaźnikiem stanu ładowania zapobiega przerwom w trakcie koncertu. Równie ważny jest realistyczny czas ładowania, aby wszystkie nadajniki były gotowe przed rozpoczęciem wydarzenia. Przy dłuższych eventach zaleca się zapasowe baterie/akumulatory i jasny plan ich wymiany.